Kopen van een bank: verandering van zeggenschap en gekwalificeerde deelnemingen

Het overnemen van een bestaande bank of gereguleerde financiële onderneming kan sneller gaan dan het opzetten ervan, maar het is nooit een manier om de toezichthouder te omzeilen.In elk groot financieel centrum moet de koper van een significante participatie de goedkeuring van de toezichthouder krijgen voordat hij sluit, en de koper wordt bijna net zo nauwkeurig onderzocht als een nieuwe vergunningsaanvrager.

In deze gids wordt het EU-kader in detail toegelicht, omdat dit het meest gecodificeerde kader is, en wordt het vergeleken met dat van het Verenigd Koninkrijk, Hongkong en Zwitserland.Dezelfde logica geldt voor e-geldinstellingen, betalingsinstellingen, beleggingsondernemingen en verzekeraars, met sectorspecifieke variaties.

Wat leidt tot goedkeuring

Het kernbegrip is de gekwalificeerde deelneming: een directe of indirecte deelneming die 10% of meer van het kapitaal of de stemrechten van een financiële onderneming vertegenwoordigt, of die het mogelijk maakt om aanzienlijke invloed uit te oefenen op haar management.

Onder Artikel 22 van de kapitaalvereistenrichtlijn (CRD), moet eenieder die heeft besloten een gekwalificeerde deelneming in een kredietinstelling te verwerven of deze zodanig te vergroten dat zij 20 %, 30 % of 50 % bereikt of overschrijdt, dan wel de bank zijn dochteronderneming wordt, de bevoegde autoriteit hiervan schriftelijk op de hoogte stellen. Van tevoren betalenVervreemdingen en verlagingen onder deze drempels moeten ook worden gemeld overeenkomstig artikel 25, en banken moeten veranderingen die zij opmerken melden overeenkomstig artikel 26.

De Payment Services Directive (artikel 6) past dezelfde drempels toe op betaalinstellingen en verwijst terug naar de CRD voor de vereiste informatie.Beleggingsondernemingen en verzekeraars volgen parallelle regels, en alle drie sectoren delen één set van Joint Guidelines uitgegeven door de EBA, EIOPA en ESMA (JC/GL/2016/01), die sinds 1 oktober 2017 van toepassing zijn.

Indirecte deelnemingen en onderling afgestemd handelen

Goedkeuring is nodig op elk niveau van de eigendomsketen, niet alleen voor het bedrijf dat de aandelenkoopovereenkomst ondertekent.De Joint Guidelines gebruiken twee tests:

1. Het zeggenschapscriterium. Iedereen die zeggenschap heeft over een entiteit die een gekwalificeerde deelneming bezit, wordt beschouwd als degene die indirect die volledige deelneming verwerft.
2. Het vermenigvuldigingscriterium. Indien er geen zeggenschap is, worden de percentages langs de keten vermenigvuldigd; indien het resultaat 10% of meer bedraagt, wordt een indirecte gekwalificeerde deelneming verworven.

De ECB’s Gids inzake procedures voor gekwalificeerde deelnemingen In de richtlijn wordt bepaald dat in meerlaagse structuren “alle indirecte kandidaat-verwervers voor elke laag” afzonderlijk kennisgeving moeten doen, zonder uitzondering voor tussenliggende holdings.Personen die gezamenlijk handelen, bijvoorbeeld op grond van een stemrechtovereenkomst tussen aandeelhouders, hebben hun deelnemingen samengevoegd.

Wie beslist

Rechtsgebied	Goedkeuringsautoriteit	Rechtsgrond
Banken in het eurogebied	ECB, op voorstel van de nationale toezichthouder	CRD Artikelen 22 tot en met 27 en de SSM Verordening
Andere EU-banken en financiële instellingen	Nationale bevoegde autoriteit	CRD, PSD2, MiFID II, Solvabiliteit II zoals omgezet
Verenigd Koninkrijk	PRA voor dubbel gereguleerde ondernemingen; FCA voor alleen gereguleerde ondernemingen	FSMA Deel XII (artikel 178 kennisgevingen)
Hong Kong	HKMA, voor lokaal gevestigde bevoegde instellingen	Bankverordening artikel 70
Zwitserland	FINMA	Bankwet, regels voor gekwalificeerde deelnemingen

In het eurogebied beslist de ECB over gekwalificeerde deelnemingen in alle kredietinstellingen, met inbegrip van de minder belangrijke banken waarover zij geen direct toezicht uitoefent.Deze pagina met vergunningen geeft een beoordelingsperiode aan van 60 werkdagen, die kan worden verlengd tot maximaal 90 dagen.

De tijdlijn

De CRD stelt een precieze klok in, die door nationale wetten niet strenger mag worden gemaakt:

1. Bevestiging. De toezichthouder bevestigt binnen twee werkdagen schriftelijk de ontvangst van de kennisgeving en vermeldt de datum waarop de beoordelingsperiode zal aflopen.
2. Beoordelingstermijn. De begeleider heeft maximaal 60 werkdagen vanaf die bevestiging, mits alle vereiste documenten zijn bijgevoegd.
3. Informatieverzoeken. Tot de 50e werkdag kan de supervisor nadere informatie opvragen, waarbij de klok wordt geschorst tot het antwoord binnenkomt, maximaal 20 werkdagen.
4. Verlengde ophanging. De opschorting kan worden verlengd tot 30 werkdagen als de verwerver buiten de EU is gevestigd of wordt gereglementeerd, of zelf niet onderworpen is aan het financiële toezicht van de EU.
5. Beslissing. Indien de toezichthouder zich verzet, moet hij dit binnen twee werkdagen na afronding van de beoordeling schriftelijk en met opgave van redenen kenbaar maken; indien hij zich niet binnen die termijn verzet, wordt de verwerving geacht te zijn goedgekeurd.
6. Voltooiing. De toezichthouder kan een maximale termijn vaststellen waarbinnen de verwerving moet worden voltooid.

In de praktijk begint de klok pas te lopen als het dossier compleet is. Het samenstellen van een volledig dossier voor een complexe koper kan maanden duren. De ECB moedigt pre-notification discussies aan “om informatievereisten, tijdschema’s en hoe potentiële toezichthoudende problemen vroeg in het proces kunnen worden aangepakt, te verduidelijken.”

In het Verenigd Koninkrijk heeft de PRA eveneens 60 werkdagen na bevestiging van een volledige kennisgeving om goed te keuren, onder voorwaarden goed te keuren of bezwaar aan te tekenen.De PRA stelt dat het invoegen van een nieuwe holdingmaatschappij voorafgaande goedkeuring vereist, zelfs als de uiteindelijke controleur niet verandert, en dat het verwerven of vergroten van controle zonder goedkeuring een strafbaar feit is onder sectie 191F van FSMA.

Wat de supervisor beoordeelt

CRD Artikel 23 stelt vijf criteria vast, die de toezichthouder toepast “met inachtneming van de waarschijnlijke invloed van de kandidaat-verwerver”:

Criterium	Wat het in de praktijk betekent
(a) Reputatie van de verwerver	Integriteit, strafrechtelijk verleden en beroepsbekwaamheid
(b) Het nieuwe management	Reputatie, kennis, vaardigheden en ervaring van iedereen die de bank na de deal zal leiden
(c) Financiële soliditeit	Of de acquirer de transactie kan financieren en de bank op termijn kan ondersteunen
(d) Prudentiële naleving	Of de bank zal blijven voldoen aan de vereisten inzake kapitaal, liquiditeit, governance en groepstoezicht
(e) Risico van witwassen	Of er redelijke gronden zijn om ML/TF te vermoeden, of dat de transactie dat risico zou kunnen verhogen

Artikel 23 beperkt ook de toezichthouder: hij kan zich alleen verzetten op redelijke gronden onder deze criteria of omdat de informatie onvolledig is, en hij mag de transactie niet onderzoeken in termen van “de economische behoeften van de markt”.

Ondernemingsplan en financiering

In het geval dat de koper zeggenschap over de bank krijgt, verwacht de ECB een businessplan met geprojecteerde financiële overzichten “voor ten minste drie jaar na de voorgenomen acquisitie”.De gezamenlijke richtsnoeren stellen dat geleende middelen op zichzelf een verwerver niet ongeschikt maken, maar de toezichthouder zal beoordelen of de schuld de verwerver verzwakt of het vermogen van de bank om aan prudentiële vereisten te voldoen.

De ECB is meer gericht op hefboomwerking. Het geeft “speciale aandacht” aan overnameschulden, vanwege het risico dat de nieuwe eigenaar het risicoprofiel van de bank zal verhogen of dividenden zal uitkeren om die schuld af te lossen.Het identificeert private equity-bedrijven, staatsinvesteringsfondsen en conglomeraten als “specifieke verwervers” waarvan de structuren en strategieën nauwkeurig moeten worden onderzocht.

Bron van fondsen

De gemeenschappelijke richtsnoeren (paragraaf 14.5) bepalen de norm voor het geld dat in de transactie wordt gebruikt, waarbij toezichthouders moeten verifiëren dat:

• De fondsen gaan via financiële instellingen onder voorbehoud van effectieve AML toezicht in de EU of in landen die het FATF normen;
• de uitleg over hoe het geld is gegenereerd geloofwaardig is en in overeenstemming met de waarde van de transactie; en
• De fondsen hebben “een ononderbroken papieren spoor terug naar hun oorsprong”, of andere informatie die twijfels over de legale herkomst wegnemen.

Links naar rechtsgebieden op de website FATF De toezichthouders kunnen zich verzetten tegen een transactie wanneer de context redelijke gronden geeft om het verhoogde risico op witwassen en financiering van terrorisme te vermoeden, zelfs zonder strafblad.

Voorwaarden en verbintenissen

De toezichthouders kunnen goedkeuring verlenen onder voorwaarden, waaraan moet worden voldaan vóór de sluiting, of verplichtingen, die nadien van toepassing zijn. ECB aanvaardt ook verbintenissen van overnemers, zoals het handhaven van de kapitaalratio’s van de bank of het verstrekken van liquiditeitssteun. HKMA vereist in het algemeen dat alle controllers van lokaal gevestigde banken een letter of comfort geven waarin zij zich ertoe verbinden om in geval van nood kapitaal- of liquiditeitssteun te verlenen.

Jurisdictieverschillen

• Hong Kong. De HKMA keurt controllers van lokaal opgerichte geautoriseerde instellingen goed onder sectie 70 van de Banking Ordinance, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen minderheidsaandeelhouderscontrollers (10% tot 50% van de stemrechten) en meerderheidscontrollers.Het verklaarde beleid is dat een persoon die voornemens is 50% of meer te bezitten over het algemeen “een goed gevestigde bank of andere onder toezicht staande financiële instelling in goede staat” moet zijn.
• Zwitserland. Wijzigingen in gekwalificeerde deelnemingen moeten worden gemeld aan FINMA, en een bank die wordt door het buitenland gecontroleerd moet wederkerige rechten aantonen in de landen waar haar gekwalificeerde deelnemers gevestigd zijn.
• EU-banken als kopers. Sinds de gewijzigde CRD (Richtlijn (EU) 2024/1619) in werking is getreden, moet een EU-bank die van plan is een materiële deelneming te verwerven, gedefinieerd als 15% of meer van haar eigen in aanmerking komend kapitaal, ook vooraf kennisgeving doen aan haar eigen toezichthouder onder het nieuwe artikel 27a, met een parallelle beoordeling van 60 werkdagen.

Due diligence voor kopers

De goedkeuring van de regelgevende instanties is slechts het halve werk, want de koper moet ook begrijpen wat hij koopt. Specifieke gebieden voor gereguleerde doelen zijn:

1. Reikwijdte van de vergunning. De exacte vergunningen, eventuele beperkingen of voorwaarden en welke EU-paspoorten of grensoverschrijdende kennisgevingen er zijn.
2. Toezichtsdossier. Inspectierapporten, bevindingen, herstelplannen, kapitaaltoevoegingen en eventuele hangende handhaving Vraag de verkoper om toestemming voor openbaarmaking indien de vertrouwelijkheidsregels dit toelaten.
3. Kapitaal en liquiditeit. De huidige ratio’s, buffers, Pijler 2 vereisten en het kapitaal dat het bedrijfsplan na afsluiting nodig zal hebben.
4. AML en sancties. Kwaliteit van klantbestanden, rapportage van verdachte activiteiten uit het verleden, verouderde klanten met een hoog risico en eventuele regelgeving AML Belangrijke bevindingen. Geërfd AML Problemen worden de problemen van de koper.
5. Correspondent- en betaaltoegang. Welke correspondentbanken en betalingsschema's het doel gebruikt, en of deze na een verandering van eigenaar blijven bestaan.
6. Systemen en outsourcing. Core banking platform, kritische leveranciers en contractuele change-of-control clausules.
7. Mensen. Of sleutelfunctiehouders zullen blijven, en of nieuwe bestuurders de geschiktheids- en passende beoordeling zullen doorstaan.

Wat drijft waarde

Er is geen officiële methode om de waarde van een banklicentie te bepalen, en de prijs hangt af van de specifieke deal.

• de breedte van vergunningen en paspoorten, vergeleken met de tijd en kosten om ze helemaal opnieuw te verkrijgen;
• een schoon toezichtsdossier en AML geschiedenis;
• een stabiele depositobasis en bestaande klantrelaties;
• overtollig kapitaal boven de vereisten, of omgekeerd een kapitaaltekort dat de koper moet financieren;
• toegang tot werkende correspondentbankdiensten en betalingsregelingen;
• Functionerende systemen, controles en personeel die geschiktheid en juiste beoordeling kunnen doorstaan.

Een vergunning zonder bedrijf, personeel en onopgeloste bevindingen heeft beperkte waarde, omdat de koper nog steeds een volledige beoordeling krijgt en dan toch de bank moet bouwen.

Rode vlaggen: schelpen en “alleen-account” bedrijven

Aanbiedingen van “kant-en-klare” banken, slapende gelicentieerde shells of “bedrijven met een banklicentie en rekening” circuleren op grote schaal, vooral voor offshore jurisdicties.

• Goedkeuring is nog steeds vereist. Een wijziging in de zeggenschap over een entiteit met licentie leidt tot dezelfde beoordeling van de koper, de bron van fondsen en het bedrijfsplan zoals hierboven beschreven.Er is geen snelkoppeling die dit kan vermijden.
• Niet-gebruikte vergunningen kunnen worden ingetrokken. Op grond van CRD artikel 18 kan een toezichthouder een vergunning intrekken die niet binnen 12 maanden is gebruikt, of wanneer de bank meer dan zes maanden geen activiteiten heeft uitgeoefend.
• Shell banken worden afgesneden. De EU-wetgeving definieert een Shell Bank BV Als een instelling die is opgericht zonder fysieke aanwezigheid met zinvolle geest en management, en niet aangesloten bij een gereglementeerde groep.Krediet- en financiële instellingen mogen geen correspondentrelaties aangaan met een dergelijke entiteit, zodat deze het betalingssysteem niet kan bereiken.
• Verborgen eigenaars. Elke structuur die de uiteindelijke begunstigden verbergt, gebruik maakt van gevolmachtigden of de herkomst van fondsen niet kan documenteren zal falen voor de bron van fondsen test.
• Sluiten vóór goedkeuring. Elke verkoper die voorstelt om de controle over te dragen voordat de toezichthouder goedkeurt, stelt een inbreuk op de wet voor, wat in het Verenigd Koninkrijk een strafbaar feit is.

Een geloofwaardige verkoper van een gereguleerde onderneming zal verwachten dat de koper vroegtijdig contact opneemt met de toezichthouder en zal de tijdlijn voor regelgeving in het contract opnemen, meestal als voorwaarde voorafgaand aan de afsluiting.