Κλασματικά αποθέματα και πώς οι τράπεζες δημιουργούν χρήμα

Η φράση «τραπεζική με κλασματικά αποθέματα» υποδηλώνει μια απλή εικόνα: οι καταθέτες καταθέτουν μετρητά, η τράπεζα κρατάει ένα κλάσμα σε αποθεματικό και δανείζει τα υπόλοιπα. Αυτή η εικόνα είναι ακόμα συνηθισμένη στα εγχειρίδια και σε μερικά επιχειρηματικά σχέδια.

Η κατανόηση της σύγχρονης περιγραφής είναι σημαντική για οποιονδήποτε σχεδιάζει μια τράπεζα, διότι εξηγεί ποιοι περιορισμοί πραγματικά δεσμεύουν: κεφάλαιο, ρευστότητα και χρηματοδότηση, όχι ένας δείκτης αποθεματικών.

Πώς ο δανεισμός δημιουργεί καταθέσεις

Η πιο ξεκάθαρη επίσημη δήλωση είναι το άρθρο της Τράπεζας της Αγγλίας του 2014 Δημιουργία χρήματος στη σύγχρονη οικονομίαΔηλώνει: «Όποτε μια τράπεζα δανείζει χρήματα, δημιουργεί ταυτόχρονα μια αντίστοιχη κατάθεση στον τραπεζικό λογαριασμό του δανειολήπτη, δημιουργώντας έτσι νέο χρήμα».

Η τράπεζα καταγράφει ένα νέο περιουσιακό στοιχείο, το δάνειο, και μια νέα υποχρέωση, την κατάθεση που πιστώνεται στον δανειολήπτη.

Στη συνέχεια, ο δανειολήπτης ξοδεύει την κατάθεση και αυτή μεταφέρεται σε άλλους λογαριασμούς, συχνά σε άλλες τράπεζες, ενώ το υπόλοιπο του λογαριασμού του αποταμιευτή παραμένει αμετάβλητο.

Ένας απλοποιημένος ισολογισμός δείχνει την επίδραση ενός νέου δανείου των 100 σε έναν επιχειρηματικό πελάτη.

Βήμα	Τραπεζικά περιουσιακά στοιχεία	Τραπεζικές υποχρεώσεις	Χρήματα που κατέχει το κοινό
Πριν από το δάνειο	Υπάρχοντα περιουσιακά στοιχεία	Υπάρχουσες καταθέσεις και κεφάλαια	Αμετάβλητο
Δάνειο γίνεται	Δάνειο στον πελάτη +100	Κατάθεση πελάτη +100	+100
Ο πελάτης πληρώνει έναν προμηθευτή σε άλλη τράπεζα	Αποθεματικά στην κεντρική τράπεζα -100	Κατάθεση πελάτη -100	Συνολικά αμετάβλητο. Η κατάθεση βρίσκεται πλέον στην τράπεζα του προμηθευτή
Το δάνειο αποπληρώνεται αργότερα	Δάνειο -100	Κατάθεση πελάτη -100	-100

Η τρίτη σειρά είναι αυτή που έχει σημασία για μια μεμονωμένη τράπεζα: τα χρήματα που δημιουργούνται από το δάνειο παραμένουν στο σύστημα, αλλά αφήνουν τη δανειστική τράπεζα μαζί με ένα αντίστοιχο ποσό των αποθεματικών της.

Το ίδιο άρθρο περιγράφει την αντίστροφη διαδικασία: όταν ένας δανειολήπτης αποπληρώνει ένα δάνειο, η κατάθεση που χρησιμοποιήθηκε για την αποπληρωμή του καταστρέφεται, επομένως το χρήμα καταστρέφεται. Οι τράπεζες δημιουργούν επίσης χρήμα όταν αγοράζουν στοιχεία ενεργητικού όπως κρατικά ομόλογα από μη-τραπεζικές επιχειρήσεις και το μειώνουν όταν οι μη-τράπεζες αγοράζουν μακροπρόθεσμα χρέη ή μετοχές που εκδίδονται από τις τράπεζες.

Δύο παρανοήσεις διόρθωσε η Τράπεζα της Αγγλίας

Το άρθρο προσδιορίζει δύο κοινά λάθη:

1. Οι τράπεζες ως καθαροί μεσάζοντες. «Αντί οι τράπεζες να δέχονται καταθέσεις όταν τα νοικοκυριά αποταμιεύουν και στη συνέχεια να τις δανείζουν, ο τραπεζικός δανεισμός δημιουργεί καταθέσεις».
2. Ο πολλαπλασιαστής χρημάτων. «Σε κανονικούς καιρούς, η κεντρική τράπεζα δεν καθορίζει το ποσό του χρήματος σε κυκλοφορία, ούτε τα χρήματα της κεντρικής τράπεζας «πολλαπλασιάζονται» σε περισσότερα δάνεια και καταθέσεις».

Προσθέτει ότι τα αποθέματα «μπορούν να δανειστούν μόνο μεταξύ των τραπεζών, δεδομένου ότι οι καταναλωτές δεν έχουν πρόσβαση σε λογαριασμούς αποθεματικών» στην κεντρική τράπεζα. Οι πελάτες κατέχουν καταθέσεις, οι οποίες είναι απαιτήσεις έναντι εμπορικών τραπεζών.

Όπου οι επιφυλάξεις ταιριάζουν

Τα αποθεματικά είναι τα υπόλοιπα που διατηρούν οι τράπεζες στην κεντρική τράπεζα και χρησιμοποιούνται για τον διακανονισμό πληρωμών μεταξύ τραπεζών: όταν ένας πελάτης πληρώνει κάποιον σε μια άλλη τράπεζα, η τράπεζα που πραγματοποιεί την πληρωμή μεταβιβάζει αποθεματικά στη λήπτρια τράπεζα.

Επομένως, μια τράπεζα που δανείζει επιθετικά θα χάσει τις καταθέσεις και τα αποθεματικά της σε άλλες τράπεζες καθώς οι δανειολήπτες ξοδεύουν.Πρέπει να προσελκύσει καταθέσεις ή άλλα κεφάλαια για να τα αντικαταστήσει, ή να διατηρεί αρκετά ρευστά περιουσιακά στοιχεία για να καλύψει τις εκροές. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ρευστότητα και η χρηματοδότηση, και όχι το μέγεθος του υπολοίπου των αποθεματικών στην αρχή, διαμορφώνουν το ποσό που μπορεί να δανείσει μια τράπεζα.

Για το σύστημα στο σύνολό του, η Τράπεζα της Αγγλίας δηλώνει ότι «ούτε τα αποθέματα αποτελούν δεσμευτικό περιορισμό για τον δανεισμό ούτε η κεντρική τράπεζα καθορίζει το ποσό των διαθέσιμων αποθεμάτων».Σε κανονικούς καιρούς, οι κεντρικές τράπεζες καθορίζουν την τιμή των αποθεμάτων, το επιτόκιο και παρέχουν την ποσότητα που απαιτούν οι τράπεζες σε αυτό το ποσοστό.

Υποχρεωτικά ελάχιστα αποθεματικά στην πράξη

Η υποχρέωση τήρησης ελάχιστων αποθεματικών υποχρεώνει τις τράπεζες να διατηρούν ένα ελάχιστο υπόλοιπο στην κεντρική τράπεζα, το οποίο υπολογίζεται ως ποσοστό επί ορισμένων υποχρεώσεων. Η Τράπεζα της Αγγλίας παρατήρησε ότι οι απαιτήσεις τήρησης ελάχιστων αποθεματικών «δεν αποτελούν σημαντική πτυχή των πλαισίων νομισματικής πολιτικής στις περισσότερες προηγμένες οικονομίες σήμερα».

Δικαιοδοσία	Απαιτήσεις	Πηγή
Ηνωμένες Πολιτείες	0% σε όλες τις υποχρεώσεις από τις 26 Μαρτίου 2020	Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ
Ζώνη ευρώ	1% επί των καταθέσεων μιας ημέρας και των καταθέσεων, των χρεογράφων και των τίτλων της χρηματαγοράς μέχρι δύο ετών, από τον 18 Ιανουάριο 2012· 0% on longer maturities	ECB
Ηνωμένο Βασίλειο	Δεν υπάρχει επίσημη υποχρέωση τήρησης αποθεματικών	Τράπεζα της Αγγλίας
Ινδία	Δείκτης ταμειακών αποθεματικών 3,00%, σε συνδυασμό με νόμιμη αναλογία ρευστότητας 18,00%	Τράπεζα της Ινδίας

Τα στοιχεία για τη ζώνη του ευρώ δείχνουν ότι μια απαίτηση μπορεί να είναι χαμηλή και ταυτόχρονα άτοκη. Το ECB δείχνει ποσοστό απόδοσης 0% επί των ελάχιστων αποθεματικών για την τρέχουσα περίοδο τήρησης. Όπου υπάρχει μια απαίτηση, είναι ένα κόστος της επιχειρηματικής δραστηριότητας σε αυτή τη δικαιοδοσία και ένας παράγοντας στα σχέδια χρηματοδότησης, αλλά σπάνια είναι αυτό που περιορίζει την ανάπτυξη μιας νέας τράπεζας.

Τι σημαίνει υποχρέωση ελάχιστων αποθεματικών για μια νέα τράπεζα

1. Η τράπεζα χρειάζεται πρόσβαση σε λογαριασμό κεντρικής τράπεζας, απευθείας ή μέσω άλλου ιδρύματος, για να διατηρεί τα απαιτούμενα αποθεματικά.
2. Τα αποθεματικά είναι μια γραμμή λειτουργικής ρευστότητας στο μοντέλο ταμειακών ροών.
3. Όταν τα αποθεματικά είναι άτοκα, μειώνουν το καθαρό περιθώριο επιτοκίου των καταθέσεων που τα προσελκύουν.
4. Οι απαιτήσεις και η αμοιβή μπορεί να αλλάξουν, οπότε τα επιχειρηματικά σχέδια θα πρέπει να δοκιμάζουν εναλλακτικές ρυθμίσεις.

Τι πραγματικά περιορίζει τον δανεισμό

Η Τράπεζα της Αγγλίας προσδιορίζει τρία σύνολα περιορισμών στη δημιουργία χρήματος από τις τράπεζες.

1. Όρια για τις ίδιες τις τράπεζες

Οι τράπεζες πρέπει να δανείζουν κερδοφόρα σε μια ανταγωνιστική αγορά. Κάθε νέο δάνειο συνεπάγεται πιστωτικό κίνδυνο και η τράπεζα πρέπει να τιμολογεί τις αναμενόμενες ζημίες και να διατηρεί κεφάλαια για την κάλυψη απρόβλεπτων ζημιών, ενώ πρέπει επίσης να διαχειρίζεται τον κίνδυνο ρευστότητας που προκύπτει όταν οι νεοδημιουργηθείσες καταθέσεις πηγαίνουν σε άλλες τράπεζες.

Το άρθρο αναφέρει ότι η ρυθμιστική πολιτική περιορίζει τις δραστηριότητες των τραπεζών «προκειμένου να μετριάσει τη συσσώρευση κινδύνων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν απειλή για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος», μεταξύ άλλων και μέσω απαιτήσεων σχετικά με τα κεφάλαια και τη ρευστότητα.

2. Συμπεριφορά νοικοκυριών και επιχειρήσεων

Οι άνθρωποι που λαμβάνουν νέες καταθέσεις μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν για να αποπληρώσουν υπάρχοντα δάνεια, γεγονός που καταστρέφει και πάλι το χρήμα.Το απόθεμα του χρήματος εξαρτάται από αυτές τις επιλογές καθώς και από τις αποφάσεις των τραπεζών για τον δανεισμό.

3. Νομισματική πολιτική

Το άρθρο αποκαλεί τη νομισματική πολιτική «τον απόλυτο περιορισμό της δημιουργίας χρήματος» Καθορίζοντας το επιτόκιο των αποθεματικών, η κεντρική τράπεζα επηρεάζει τα επιτόκια δανεισμού και τη ζήτηση για πίστωση.

Γιατί το κεφάλαιο και όχι τα αποθέματα είναι ο δεσμευτικός περιορισμός

Το κεφάλαιο είναι η χρηματοδότηση που απορροφά τις ζημίες και παρέχεται από τους μετόχους και ορισμένους επενδυτές μειωμένης εξασφάλισης.Κάθε νέο δάνειο αυξάνει τα σταθμισμένα ως προς τον κίνδυνο στοιχεία ενεργητικού, και κάθε αύξηση στα σταθμισμένα ως προς τον κίνδυνο στοιχεία ενεργητικού απαιτεί περισσότερα κεφάλαια για να διατηρούνται οι κανονιστικοί δείκτες πάνω από τα ελάχιστα επίπεδα.

Στην ΕΕ, Άρθρο 92 του κανονισμού περί κεφαλαιακών απαιτήσεων Η ΕΚΤ απαιτεί από τα ιδρύματα να διατηρούν ανά πάσα στιγμή δείκτη κοινών μετοχών της κατηγορίας 1 ύψους 4,5%, δείκτη κοινών μετοχών της κατηγορίας 1 ύψους 6%, συνολικό δείκτη κεφαλαίου 8% και δείκτη μόχλευσης 3%.

Ένα απλοποιημένο παράδειγμα δείχνει το αποτέλεσμα: Ας υποθέσουμε ότι ο δανεισμός μιας τράπεζας έχει μέσο συντελεστή στάθμισης κινδύνου 100% και η τράπεζα χρειάζεται συνολικό δείκτη κεφαλαίου 12%, αφού συμπεριληφθούν τα αποθέματα ασφαλείας και οι προσαυξήσεις.

Κάθε επιπλέον 100 μονάδες τέτοιων δανείων χρειάζονται στη συνέχεια 12 μονάδες κεφαλαίου.Μια τράπεζα με 60 μονάδες εφεδρικού κεφαλαίου πάνω από τις απαιτήσεις της μπορεί να προσθέσει περίπου 500 μονάδες τέτοιου δανεισμού πριν πρέπει να συγκεντρώσει περισσότερο κεφάλαιο ή να διατηρήσει περισσότερα κέρδη, ανεξάρτητα από το αποθεματικό υπόλοιπο.

Οι κανόνες ρευστότητας προσθέτουν έναν δεύτερο σκληρό περιορισμό: μια τράπεζα πρέπει να διαθέτει επαρκή υψηλής ποιότητας ρευστά στοιχεία ενεργητικού για να επιβιώσει σε ακραίες συνθήκες διάρκειας 30 ημερών και πρέπει να χρηματοδοτεί τα μακροπρόθεσμα στοιχεία ενεργητικού με σταθερή χρηματοδότηση. Αυτές οι απαιτήσεις εξηγούνται στο άρθρο σχετικά με τη ρευστότητα και τη χρηματοδότηση.

Επιπτώσεις για ιδρυτές και επενδυτές

1. Σχεδιάστε την ανάπτυξη γύρω από το κεφάλαιο. Το χαρτοφυλάκιο δανείων που μπορεί να δημιουργήσει μια τράπεζα περιορίζεται από το κεφάλαιο που διαθέτει και μπορεί να συγκεντρώσει, μετά τις αρχικές ζημίες.
2. Σχεδιάστε τη χρηματοδότηση γύρω από τη σταθερότητα των καταθέσεων. Οι δημιουργημένες καταθέσεις αφήνουν την τράπεζα όταν οι δανειολήπτες τις ξοδεύουν, επομένως η τράπεζα χρειάζεται μια αξιόπιστη βάση χρηματοδότησης.
3. Αντιμετωπίστε τις απαιτήσεις αποθεματικού ως γραμμή κόστους. Έχουν σημασία για τα περιθώρια και τις λειτουργίες, όχι ως το κύριο όριο στην ανάπτυξη.
4. Περιμένετε από τους επόπτες να δοκιμάσουν το σχέδιο υπό πίεση. Οι ρυθμιστικές αρχές αξιολογούν κατά πόσον το κεφάλαιο και η ρευστότητα διατηρούνται αν η ανάπτυξη, οι ζημίες ή οι εκροές καταθέσεων διαφέρουν από το βασικό σενάριο.

Το επόμενο άρθρο εξηγεί πώς ορίζεται και μετράται το κανονιστικό κεφάλαιο στο πλαίσιο της Βασιλείας.